سیاستمداریِ ادیب
با مایکل ایگناتیف از طریق مقالهای کوتاه در کتاب دعوت به تماشای دوزخ آشنا شدم که مجموعه مقالههایی هستند که توسط عبدالله کوثری گردآوری شدند. در این مقاله او بهاتکای انتقادات اقتصاددان برندۀ جایزۀ نوبل، جوزف استیگلیتز، به ضرورت بازاندیشی مجدد در لیبرالیسم و لزوم مداخلۀ دولت در اقتصاد در راستای سیاستهای رفاهی میپردازد. پس از این آشنایی مختصر کتابهای ترجمهشدۀ دیگرِ او را مرور کردم و به این موارد برخوردم: زندگینامۀ آیزایا برلین، آتش و خاکستر، سیاست، بتوارگی و حقوق بشر و در باب تسلی خاطر. با آشنایی قبلی که با نشر بایگانی داشتم سروقت کتاب در باب تسلی خاطر رفتم.
در باب تسلی خاطر، دست روی نقطهای حساس گذاشته، آنجا که ادعا زیاد است و درمان برایش بسیار، موضوع، موضوعِ تسلی خاطر است. در حجم انبوه کتابهای زرد و تحلیلهای آبکی روانشناسان تازهکار دربارۀ درد، رنج، عذاب و مصیبت و غیره و غیره، مایکل ایگناتیِف، نویسندۀ کتاب، بهسراغ آنهایی رفته است که در زندگی شخصی با موضوع تسلی دستبهگریبان بودهاند.
این کتاب نسخهای حاضروآماده و سرراست برای تسلی به شما ارائه نمیدهد، درعینحال مطالعهاش برای همه قشر مخاطبی ساده و فرحبخش است. هرکس ممکن است با یکی از اندیشمندان کتاب همذاتپنداری بیشتری کند و تسلیِخاطری شبیه به او برایش رضایتبخشتر باشد.
کتاب ایگناتیف، از هرچه شما را به آرامش خاطر درآوَرَد استقبال میکند، از ایوب گرفته تا پولس قدیس و پرستاری که زندگیاش را وقف بیماران کرده بود، از زندگی تنانه و اینزمینیِ دو مونتنی و هیوم تا تکلیفگرایی پروتستانی ماکس وبر که در عصر سرمایهداری به نسخۀ سکولارش بدل میشود، از رواقیگرای تا جستوجوی معنا در تاریخ و سیاست توسط مارکس، هاول و لینکلن و سرآخر کمک گرفتن از نقاشی و موسیقی. امّا شاید جذابترین بخش کتاب مربوط به کتاب طاعون کامو باشد که آن را به دوران همهگیری کرونا مرتبط میکند و نشان میدهد در زمانهای بحرانی چهقدر نیاز به التیام و تسلیهای حتی کوچک داریم و وقتی به آرامش ظاهری برمیگردیم نیازمان به یکدیگر را فراموش میکنیم. تعبیر نویسنده و کامو دربارۀ نیاز به تسلی ساده است: «در رویارویی با مرگ و شرّ، آنچه برای کامو بیشترین اهمیت را داشت این نبود که نظر چه کسی درست است، این بود که چه کسی رنج را تسکین بخشیده است».
پس از این کتاب بهخاطر علاقه و آشناییای که با آیزایا برلین داشتم، زندگینامۀ او را با ترجمۀ دقیق عبدالله کوثری خواندم. این کتاب را، هم میشود برای آشنایی با برلین خواند و هم برای آشنایی با ایگناتیف، او صرفاً زندگینامهنویسی نیست که خنثی و با فاصله به سوژۀ مورد بررسیاش بپردازد، بلکه جابهجا ردپایی از تحلیلها و حضور نویسنده را در کتاب میبینید.
ایگناتیف سیاستمداریست که بهخوبی توانسته سیاست در عالمِ نظر و در عالمِ عمل را درهم بیامیزد، گاه میبینید شخصیت اوست که صدای رسا را مییابد، و گاه با موشکافی دقیق او در نظریهها رویارو میشوید، و در لحظات درخشانی تلفیقی از هر دو، در آنِ واحد. کتاب تسلی خاطر را من با ترجمۀ شیما شریعت خواندم و ترجمه را درخشان یافتم امّا ترجمۀ فرزانه طاهری، مترجم زبده و نامآشنا هم از آن با عنوان در باب تسلّا از سوی نشر مرکز بهتازگی منتشر شده است. از میان دیگر کتابهای ترجمهشدهاش، ترجمۀ آتش و خاکستر را ترجمۀ روان و دقیقی ندیدم و سیاست، بتوارگی و حقوق بشر موزون و صحیح ترجمه شده و کتاب جذابیست برای آشنایی با نظرگاه ایگناتیف درباره حقوق بشر و رویکرد پراگماتیستی او در اینباره. تصورّم بر این است که ایگناتیف نسخهای بهروزشده از لیبرالیسم را عرضه میکند و درعینحال ادیبی خوشبیان و نکتهسنج است، شاید زمان توجه بیشتر به آثار او فرارسیده و در باب تسلیخاطر شروع مناسبی برای آغاز آشنایی با اوست.
دیدگاهتان را بنویسید