امروزه آثار موسیقایی سده‌های هفدهم تا هجدهم بیش‌ از پیش مورد توجه واقع شده‌اند و تعداد بیشتری از شنوندگان و تماشاگران را جذب خود می‌کند. این علاقه به حدی افزایش‌ یافته که برنامه‌های مختص به این دوره با اشتیاق زیادی دنبال می‌شوند و این آثار به طور مداوم در فهرست برنامه‌های فصلی کنسرت‌ها و سالن‌های اپرا گنجانده شده و در نسخه‌های متعدد ضبط‌شده موسیقی بازتولید می‌شوند.

در این دوره درخشان از تاریخ موسیقی، خوانندگان کاستراتی¹ نقش مهمی در بخش‌های صرفاً آوازی ایفا کردند. مهارت آوازی این خوانندگان به‌قدری بر تولیدات اپرایی آن زمان تأثیر گذاشت که بسیاری از شاهکارهای آن دوره عملاً غیرقابل‌اجرا شدند. بااین‌حال، این آثار تا به امروز باقی‌مانده‌اند و اجرای آن‌ها مبتنی بر نوعی «مدرن‌سازی» یا «به‌روزرسانی» آن سبک خاص آواز است که به ما امکان می‌دهد از آن نوع رپرتوار لذت ببریم. در این نوشته، ما قصد داریم خلاصه‌ای از اصول اجرایی امروزی را ارائه کنیم و درعین‌حال، درباره تنها اثر ضبط‌شده‌ای که از آخرین کاستراتو در ابتدای قرن بیستم در دسترس است، تأمل کنیم².

عمل وحشیانه اخته کردن یا کاستراسیون³ ریشه در تمدن‌های شرقی داشت، جایی که در دربارها استفاده از مردان اخته‌شده (خواجه‌ها) به‌ویژه برای نظارت بر حرم‌سراها امری رایج بود. این افراد برای قرارگرفتن در چنین موقعیتی، در دوران پیش از بلوغ یا در طول بلوغ تحت عمل جراحی قرار می‌گرفتند که منجر به قطع اندام تناسلی آن‌ها می‌شد. در مورد اول، این جراحی که امروزه آن را  ارکیکتومی⁴ می‌نامیم، باعث می‌شد که رشد طبیعی ویژگی‌های صوتی کودک متوقف شود و مانع از تغییر صدا⁵ شود. در نتیجه، صدای آن‌ها در حالت کودکانه باقی می‌ماند، درحالی‌که قفسه سینه و ظرفیت ریوی به طور طبیعی رشد می‌کرد. این ویژگی‌ها به خواننده این امکان را می‌داد که لطافت تُن صدا را باقدرت صوتی ترکیب کند و به پدیده‌ای خارق‌العاده در دنیای آواز تبدیل شود، تا جایی که از آن‌ها به‌عنوان خوانندگانی با ویژگی‌های ماورایی یاد می‌شد.

در ایتالیا که به‌عنوان سرزمین بلامنازع موسیقی و اپرا شناخته می‌شود، کاستراتوها که می‌توان آن‌ها را خوانندگان اخته‌شده یا به طور ساده‌تر  خنیاگران⁶ نامید، در قرون هفدهم و هجدهم به طور فزاینده‌ای مورد استفاده قرار گرفتند. نقش‌های آوازی بسیار چالش‌برانگیز و تأثیرگذاری که برای آن‌ها نوشته می‌شد، آن‌ها را به عناصری غیرقابل‌جایگزین برای اجراهای موسیقایی تبدیل کرد.

برای افزایش بی‌رحمی این عمل، باید گفت که اجرای آن با مشکلاتی از نظر اجتماعی نیز همراه بود. سن ایدئال برای اخته کردن یک کودک معمولاً بین هشت تا نه‌سالگی بود، یعنی پیش از آنکه تغییر صدای طبیعی (موتاسیونه⁷) رخ دهد. اغلب، این عمل بر روی کودکانی از طبقات فقیرتر جامعه انجام می‌شد، به‌ویژه در خانواده‌های پرجمعیت که در طبقات فرودست یا متوسط به سر می‌بردند و با این روش، از هزینه‌های اقتصادی مربوط به نگهداری آن‌ها رهایی می‌یافتند.

علاوه بر این، این جراحی‌های وحشیانه اغلب نه‌تنها توسط جراحان انجام می‌شد، بلکه پیشه‌ورانی مانند سلمانی‌ها نیز آن را در شرایط غیربهداشتی و نامناسب انجام می‌دادند. این موضوع خطر خونریزی‌های غیرقابل‌کنترل را افزایش می‌داد و احتمال عفونت‌ها را به‌شدت بالا می‌برد. در دوره‌ای که آنتی‌بیوتیک‌ها هنوز کشف نشده بودند، مرگ کودک پس از عمل چندان غیرمعمول نبود.

به این قساوت، بی‌رحمی دیگری نیز افزوده می‌شد: در برخی موارد، اخته‌سازی تأثیر مطلوب را نداشت و نتیجه‌ای جز نقص جسمانی دائمی به همراه نمی‌آورد. علاوه بر این، حتی در صورت موفقیت‌آمیز بودن جراحی، همه کودکان به خوانندگان برجسته تبدیل نمی‌شدند، بلکه این نتیجه بسیار نادر بود. در واقع، تنها تعداد کمی از خنیاگران که در تاریخ موسیقی به شهرت رسیدند، از میان انبوه کودکانی بودند که ناچار به پذیرش این عمل شده بودند.

از نظر رشد و آموزش موسیقیدانان، ناپولی⁸ شهری اساسی برای این نوع خوانندگان بود. در این شهر بوربونی⁹، مؤسساتی عمومی باهدف خیریه به نام کنسرواتوار¹⁰ وجود داشتند که در آن‌ها جوانان فقیر پناه داده می‌شدند تا از خیابان‌ها دور شده و فرصتی برای یادگیری یک حرفه به دست آورند. یکی از رشته‌های آموزشی این مراکز، موسیقی بود که به‌تدریج جایگاه برجسته‌ای در برنامه‌های آموزشی پیدا کرد.

در آن دوره، ناپولی دارای چهار کنسرواتوار بزرگ بود¹¹ و شاگردان این مراکز باید انضباط سختی را رعایت می‌کردند: زمان‌بندی‌های دقیق برای بیدارشدن صبح و خوابیدن شب، مقادیر محدود غذا و عدم وجود هیچ‌گونه سیستم گرمایشی در زمستان. بااین‌حال، خنیاگران بدون هیچ مشکلی در این مدارس پذیرفته می‌شدند و حتی از شرایطی کمی ملایم‌تر برخوردار بودند.

در این کنسرواتوارها برخی از بزرگ‌ترین موسیقیدانان آن زمان تدریس می‌کردند، از جمله استادان برجسته‌ای همچون آلِساندرو اِسکارلاتی¹²، تومازو ترائِتا¹³، نیکولو جوملی¹⁴ و نیکولا آنتونیو پورپورا¹⁵ که تنها چند نمونه از نام‌های مهم این دوره هستند.

آماده‌سازی خواننده بسیار دقیق و حساب‌شده بود. آموزش با تمرینات تنفسی آغاز می‌شد تا میزان هوای لازم به‌درستی وارد ریه‌ها شود. همین میزان دقت در آموزش هارمونی و کنترپوان نیز به کار می‌رفت. همچنین، تمرینات خاصی برای اجرای بخش آوازی در نظر گرفته می‌شد که شامل یادگیری نت‌های زینت‌، تریل‌ها¹⁶، وکالیزها¹⁷، تغییرات شدت صدا از فورته¹⁸ (قوی) تا پیانو¹⁹ (نرم) و پیانیسیمو²⁰ (بسیار نرم)، و تکنیک مِسا دی وچه²¹ (افزایش و کاهش تدریجی حجم صدا) بود که همگی از ویژگی‌های غنای خطوط آوازی موسیقی باروک محسوب می‌شدند.

علاوه بر ناپل، شهرهای دیگری نیز دارای مدارس موسیقی و آواز برجسته‌ای بودند. اما مهم‌ترین مرکز بی شک شهر  رم بود، جایی که گروه کُر پاپ²² که به‌عنوان کانون اصلی موسیقی مقدس در اروپا شناخته می‌شد در آن حضور داشت. در شهر ابدی، خنیاگران از یک مزیت بزرگ دیگر نیز بهره‌مند بودند؛ ممنوعیت حضور زنان روی صحنۀ اپرا که باعث می‌شد نقش‌های زنانه به‌صورت ویژه به آن‌ها اختصاص یابد.

در قرن‌های هفدهم و هجدهم خنیاگران ستارگان واقعی صحنه اپرا بودند، کاملاً قابل‌مقایسه با سوپراستارهای موسیقی ‌‌های عامه پسند امروز. آن‌ها مورد تحسین و ستایش تمام مردم، چه زنان و چه مردان، قرار داشتند و حضورشان بر روی صحنه مورد انتظار همگان بود و تماشاگران با شور و اشتیاق فراوان اجراهای آن‌ها را دنبال می‌کردند. شب‌های اجرای آن‌ها اغلب به جشن‌های پیروزمندانه‌ای تبدیل می‌شد که یادآور محبوبیت فوق‌العاده آن‌ها بود. گزارش‌های تاریخی به ما می‌گویند که این خوانندگان دارای صدایی فرشته‌گون²³ بودند که با لطافت خارق‌العاده‌ای همراه بود. آن‌ها قادر بودند پیانیسیموهای نامحسوس را با سادگی و طبیعی‌ترین حالت اجرا کنند و درعین‌حال، با بیشترین قدرت و تأثیرگذاری به فورته‌های کوبنده برسند.

وسعت صدای آن‌ها به سه اکتاو می‌رسید، از محدودۀ بم تا زیرترین نت‌ها، و گاهی حتی فراتر از آن. این ویژگی به آن‌ها این امکان را می‌داد که تنها با یک تنفس، تکنیک مِسا دی وچه (افزایش تدریجی صدا تا شدیدترین حد و سپس کاهش تدریجی آن تا پایین‌ترین حد) را به زیبایی اجرا کنند. تأثیری که امروزه درک واقعی آن برای ما دشوار است.

آموزش عالی موسیقایی آن‌ها، مهارت شگفت‌انگیزی در بداهه‌پردازی به آن‌ها می‌بخشید، به‌گونه‌ای که قادر بودند هر شب، با تغییرات و بداهه‌نوازی‌های حیرت‌آوری، خط ملودی را تغییر داده و تماشاگران را غافلگیر کنند. موسیقیدانان بسته به ویژگی‌های صدایشان به دو گروه تقسیم می‌شدند:

۱.سوپرانیست ها²⁴ با صدایی بسیار زیر و پرقدرت

2. کنترآلتیست‌ها²⁵ با صدایی عمیق‌تر و پرطنین‌تر

بااین‌حال، سوپرانیست‌ها محبوبیت بیشتری داشتند.

شخصیت پر نخوت و عشق‌های پرشور

مشابه دیواهای²⁶ زن اپرا²⁷، خنیاگران نیز شخصیتی غیرقابل‌پیش‌بینی و بسیار پر نخوت داشتند. کوچک‌ترین نارضایتی کافی بود تا باعث رفتارهای عجیب، درخواست‌های غریب و حتی دعوا و درگیری شود که تنها با برآورده‌شدن خواسته‌هایشان پایان می‌یافت.

ماجراهای عاشقانۀ آن‌ها نیز فراوان بود. بسیاری از بانوان برجستۀ آن زمان، حتی با میل و اشتیاق متقابل، عاشق یک خنیاگر می‌شدند. هرچند اخته‌سازی، توانایی تولیدمثل را از بین می‌برد، اما در بسیاری موارد میل جنسی آن‌ها کاملاً از بین نمی‌رفت، بنابراین این روابط بدون نگرانی از  عواقب ناخواسته پیش می‌رفت.

در نظر داشته باشید که به‌ویژه در میان اشراف، نارضایتی بانوان از زندگی زناشویی بسیار رایج بود. ازدواج‌های اجباری و اختلاف سنی زیاد میان همسران، اغلب باعث می‌شد زنان در جستجوی ارتباطاتی پنهانی و پرشور باشند و خنیاگران بهترین انتخاب برای آن‌ها به شمار می‌رفتند.

بسیاری از خنیاگران به شهرت و اهمیت فراوانی در هنر آواز دست یافتند و نام آن‌ها تا به امروز باقی‌مانده است. اگر بخواهیم همهٔ آن‌ها را نام ببریم، باید رساله‌ای مفصل در این زمینه نوشته شود. در اینجا، تنها به چند نمونۀ برجسته اشاره می‌کنیم که نمایندۀ شاخص این سبک خوانندگی هستند.

فارینلی، ستارۀ بی‌بدیل اپرا

در میان تمام خوانندگان این سبک، کارلو بروشی²⁸ مشهورترین و تأثیرگذارترین شخصیت بود. مانند دیگر اختگان موسیقیدان، او نیز لقبی هنری داشت: فارینلی²⁹. برخلاف بسیاری از همتایان خود که از طبقۀ پایین جامعه بودند او از خانواده‌ای اشرافی می‌آمد. بااین‌حال، توانایی آوازی خارق‌العاده‌ای داشت که او را به یکی از برجسته‌ترین خوانندگان تمام دوران بدل کرد.