معرفی دوره

در دومین ترم از دورۀ شناخت سینما قرار است به فرم مدرن بپردازیم، گرایشی که از بسیاری جهات هویت خود را در فاصله‌گرفتن از قواعد مرسومِ فرم کلاسیک به دست می‌آورد. در عمدۀ فیلم‌های مدرنیستی به جای اتکا به علّیت برای گسترش روایت، بر فقدان انسجام تکیه می‌شود؛ انگیزۀ شخصیت‌ها چندان مشخص نیست یا اگر هست تأثیری در پیش‌روی روایت ندارد؛ عمدتاً عاملیت، در سرنوشت آدم‌ها، جای خود را به انفعال داده‌است؛ قرار نیست خط سیرِ روایی لزوماً از مقدمه‌‌ای مشخص تبعیت کند و اساساً در بسیاری از فیلم‌ها مقدمه ربطی به میانه یا مؤخره ندارد؛ فاصلۀ آشکار میانِ لحظه‌ها و صحنه‌ها و سکانس‌ها، منطق علّی را سست می‌کند؛ انسان پررنگ‌تر از قهرمان، واقعیت مهم‌تر از اسطوره و ذهنیت برجسته‌تر از عینیت است؛ تسلط انسان بر محیط واژگون می‌‌گردد و ساختار بر سوژه —تا سطح بدل کردن او به ابژه— مسلط می‌شود؛ دوربین علاوه بر نمایش موضوع، خود را نیز به نمایش می‌نهد؛ میزانسن نه فقط بستری برای نمایش دنیای عینی که گاهی در خدمت فضاهای ذهنی است؛ صدا دیگر نه هماهنگ با تصاویر که گاهی سازی جداگانه‌ می‌زند؛ تدوین دیگر نه در خدمت تداوم که گاهی تناقض را برجسته می‌کند… شرح این ویژگی‌ها را می‌توان تا چند صفحه ادامه داد اما از آن مهم‌تر باید پرسید این‌همه چگونه به دست آمده است؟ مدرنیسمِ سینمایی آیا صرفاً نتیجۀ یک واکنش استتیک به گرایش‌های رسمی و رایج است یا باید بر عوامل دیگری نیز دست گذاشت؟ آیا در رسیدن سینمای مدرن به نقاط اوج خود در دهه‌های ۶۰ و ۷۰، همه‌چیز را باید به خودآگاهی و فردیت مؤلفان مدرن فروکاست یا به ده‌ها میانجی ریز و درشت دیگر نیز مرتبط است؟‌ گرایش متکثر و مرکزستیزی که به دلیل دهۀ پرآشوب ۳۰ و متعاقب آن جنگ جهانی دوم به حاشیه رفته بود، چگونه توانست از اواسط دهۀ ۵۰ ، خود را آن‌چنان بازبیابد که به مدت دو دهه مسلط‌ترین گرایش سینماییِ جهان را تحت شعاع قرار دهد؟
در ترم پیشِ رو قصد داریم برای این پرسش‌ها و همینطور ده‌ها پرسش تکمیل‌کنندۀ دیگر پاسخ پیدا کنیم؛ منتها نه با مرور صدبارۀ بعضی کلیشه‌های مطبوعاتی یا روخوانی از صفحات تاریخ سینما، بلکه به میانجی تحلیل همه‌جانبۀ تعدادی از بهترین فیلم‌های مدرن سینمایی، از دهه‌های نخستین تا روزهای اوج این جریان. باور ما بر این است که تنها بدین شیوه می‌توان به دانشی کاربردی و درکی گسترده‌ از فرم مدرن در سینما رسید.

فهرست موضوعی جلسات

جلسۀ اول:

برخاستن مکاتب مدرن سینمایی در دهۀ ۲۰

جلسۀ دوم:

دهۀ ۳۰؛ ظهور توتالیتاریسم اروپایی و حرکت سینمای مدرن از انتزاع به سمت واقعیت

جلسۀ سوم:

دهۀ ۴۰؛ میان پرده‌ای سرنوشت‌ساز به نام نئورئالیسم

جلسۀ چهارم:

دهۀ ۵۰؛ آغاز جنگ سرد و حرکت سینمای مدرن از مکاتب به سمت مؤلفان

جلسۀ پنجم:

دهۀ ۶۰؛ موج‌های نوین سینمایی، محرک نسل جدید مؤلفان مدرن

جلسۀ ششم:

دهۀ ۷۰؛ سینمای مدرن در روزهای اوج خود

جلسۀ هفتم:

دهۀ ۸۰؛ مدرنیسم و مسئلۀ پست‌مدرنیسم

جلسۀ هشتم:

دهۀ ۹۰؛ نئولیبرالیسم و مدرنیسم متأخر