چرا فرم کلاسیک اهمیت دارد؟

گرایشی که نظام استودیوییِ هالیوود از ابتدای دهۀ سی (پس از دو دهه آزمون‌وخطا) برای ساختن فیلم بنیان گذاشت و به تدریج «فرم کلاسیک» نام گرفت امروز همه‌گیر شده است. در سراسر جهان، از فیلم‌های سینمایی و تلویزیونیِ انبوه گرفته تا سریال‌ها و مینی‌سریال‌ها، انواع بلاک‌باسترها، برنامه‌های کودک‌ونوجوان و دیگر محصولات ریز و درشت تصویری، همگی از رویکرد کلاسیکِ فیلمسازی تبعیت می‌کنند. این گرایش چگونه توانسته است به چنین دامنه‌ای دست بیابد و در بخش عمده‌ای از منابع نظری تحتِ عناوینی نظیر «گرایش مسلط»، «رسمی‌ورایج»، «الفبای زبان سینما» مورد توجه قرار بگیرد؟ قدر مسلم، یک طرفِ کار به سیاست‌های همه‌گیرِ سرمایه‌داریِ امریکایی در قرن بیستم برمی‌گردد اما هم‌پای آن باید بر اهمیت «چگونگی» نیز دست گذاشت و به مقولاتی همچون سرگذشت ژانر، شکل‌های روایت‌گری، تمهیدات بصری، و نحوۀ به‌روز نگه‌داشتن این موارد، آن‌هم به میانجی مصادیقی از تمام دهه‌های قرن بیستم، توجه داشت.

در عین‌حال، شناخت رویکرد آلترناتیوِ فرم کلاسیک ـ که در سینمای کشورهای اروپایی، قبل و بعد از جنگ جهانی دوم، بالید و به تدریج مدرنیسمِ سینمایی نام گرفت ـ در صورت عدم توجه به نقش هالیوود، ناکامل و ناممکن است. در واقع سینمای مدرنِ اروپا صرفا واکنشی استتیک به هالیوود نبوده بلکه ـ از نئورئالیسم تا انواع موج‌های نوین اروپایی ـ همواره از آن بهرۀ استتیک نیز برده است. برآیندی که بررسی و بازخوانی گرایش کلاسیک سینمایی را نه فقط بر علاقمندان مبتدی، بلکه برای مخاطبان حرفه‌ای سینما نیز ضروری می‌کند. پیرو این نکات، مؤسسۀ فرهنگی تعمق، اولین دورۀ آموزشیِ خود ویژۀ هنر سینما را به بررسی و بازخوانی فرم کلاسیک اختصاص داده است و بر آن است که تنها پس از شناخت همه‌جانبۀ این رویکرد می‌توان به سمت فهم گرایش‌های متفاوت‌تر گام برداشت.

فهرست موضوعی جلسات

جلسۀ اول:

ژانر، روایت و برساختنِ واقعیت در هالیوودِ دهه‌های سی و چهل

جلسۀ دوم:

وسترن: قهرمان مرد، عامل وحدت در روایت کلاسیک

جلسۀ سوم:

ملودرام: قهرمان زن، حامل ارزش‌های کهن در عصر مدرن

جلسۀ چهارم:

فیلم گنگستری: ضدقهرمان مرد و امتیاز انحرافات او

جلسۀ پنجم:

فیلم‌نوآر: ضدقهرمان زن و تاوان انحرافات او

جلسۀ ششم:

دهۀ پنجاه و ظهور تلویزیون: قهرمان‌ مرد در دو جبهۀ چپ و راست

جلسۀ هفتم:

دهه‌های شصت و هفتاد: ظهور موج نو، افول ارزش‌های کلاسیک و نزول قهرمان مرد

جلسۀ هشتم:

دهه‌های هشتاد و نود: نئوکلاسیسیسم، احیای کهن‌ارزش‌ها و بازگشت قهرمان مرد