الهیات سیاسی کارل اشمیت

معرفی

رسالۀ الهیات سیاسی کارل اشمیت، با جمله‌ای آغاز می‌شود که همچون شهابی تیز و خاموش بر آسمان اندیشۀ سیاسی فرود می‌آید:

حاکم، کسی است که درباره‌ی وضعیت استثنایی تصمیم می‌گیرد.

این عبارت نه تنها نقطۀ عزیمت کتاب است، بلکه شالوده‌ای‌ست که تمام معماری اندیشۀ اشمیت بر آن بنا می‌شود؛ جایی که سیاست، دیگر نه در هیاهوی قوانین جاری، بلکه در لحظه‌ای که قانون به سکوت می‌افتد و اراده‌ای یگانه بر جای آن می‌نشیند، آشکار می‌گردد. در این کارگاه ما متن را همچون سکه‌ای کهنه که زیر غبار قرون نهان شده، واژگون و وارسی خواهیم کرد؛ فصل به فصل، جمله به جمله، با مکثی طولانی بر آن‌جا که اشمیت در بطن زبان حقوقی، نطفۀ مفاهیم الاهیاتی را بازمی‌یابد. او در همان صفحات آغازین به ما گوشزد می‌کند که همۀ مفاهیم مهم نظریۀ دولت، سکولاریزه‌شدۀ مفاهیم الاهیاتی‌اند؛ جمله‌ای که همچون کلیدی، قفل‌های بسیاری را در تاریخ اندیشه می‌گشاید و نسبت میان قدرت، قضاوت و نجات را از نو رقم می‌زند. در این خوانش، ما نه تنها ردّ این سکولاریزاسیون را در پیکرۀ نظریۀ سیاسی دنبال خواهیم کرد، بلکه به ظرافت، تپش الاهیات را در رگ‌های سیاست حس خواهیم کرد، آن‌چنان که در تحلیل اشمیت از اقتدار کاتولیک، در تقابل با فردگرایی پروتستانی، یا در شرح او از وضعیت استثنایی به‌مثابۀ معجزه در حوزۀ حقوق. واژگانش، که به ظاهر از قاموس حقوق عمومی برمی‌آیند، ناگهان در میدان معنا به واژگان کتاب مقدس پهلو می‌زنند و خواننده را به لبۀ پرتگاهی می‌برند که از یک سو قانون و از سوی دیگر مکاشفه است. این کارگاه فرصتی‌ست برای لمس این لبه، برای ایستادن بر مرزهای باریک میان نظم و هرج‌ومرج، میان ایمان و استدلال، میان حاکم و نبی؛ همان‌جا که اشمیت با نگاهی نافذ، پرده را کنار می‌زند و نشان می‌دهد که در نهایت، هر سیاستی، خواه سکولار، خواه الاهیاتی، به لحظه‌ای وابسته است که یک نفر، و فقط یک نفر، تصمیم می‌گیرد.

کارگاه متن‌خوانی رساله الهیات سیاسی کارل اشمیت با هدف بررسی بنیان‌های الهیاتی اندیشه حاکمیت و نسبت میان سیاست و دین در سنت مدرن طراحی شده است. در این کارگاه متن اصلی آلمانی کتاب خوانده و تحلیل می‌شود و کوشش بر آن است که با خوانش دقیق واژه‌ها و ساختار مفهومی اشمیت، به درکی ژرف از تأملات او در باب وضعیت استثنایی، اقتدار، فرمان، و سکولاریزاسیون مفاهیم الهیاتی برسیم.