دربارۀ آشغال‌های دوست‌داشتنی

​شاید بتوان گفت «آشغال» نه لزوماً به معنای زباله، بلکه استعاره‌ای است برای فرایند بازتولید صنعتی در فرهنگ مصرفی؛ کالایی که مدام تکرار، بسته‌بندی و دوباره عرضه می‌شود. سرمایه و صنعت، این استادان بزرگ بازیافت‌اند که محصولات را با رنگ‌ولعاب جدید به ما می‌فروشند و ما با خوشحالی از آن لذت می‌بریم. «آشغال بودن» در این نگاه، اشاره به جذابیت سطحی و وعده لذت فوری در جهان مصرفی دارد.
​موسیقی پاپ ایران پیش از انقلاب، از فرهاد تا جواد یساری، از سوسن تا هایده، در حقیقت یک مخزن واحد فرهنگی را بازتولید می‌کردند؛‌همان چیزی که دکتر مسعود یزدی در مقاله‌اش «شناخت موسیقی جامعه‌شناسانه موسیقی توده در ایران» تحلیل کرده است. اگرچه مناطق شهری (شمال شهر با گوگوش و فرهاد، جنوب با سوسن و جواد یساری، و هایده و حمیرا در میانه) گمان می‌کردند انتخاب‌های متفاوتی دارند، اما همۀ این آثار در یک چرخه مصرف و لذت فوری گرفتار بودند. موسیقی پاپ با ریتم‌ها و ملودی‌های استاندارد و قابل‌پیش‌بینی، به صنعتی برای جذب تمام طبقات تبدیل شده بود و نوعی «سنت شنیداری طبقاتی» را تثبیت می‌کرد که در آن، انتخاب‌ها از پیش‌ساخته بودند.
​داستان پس از انقلاب پیچیده‌تر شد؛ جایی که عاشقان موسیقی سنتی، رفته‌رفته خود تبدیل به «پیامبران پاپ» شدند. امروز هنرمندانی چون همایون شجریان و علیرضا قربانی، در سایۀ آواز کلاسیک ایرانی، راه را برای بازتولید همان «میل توده» و عنصر پاپ هموار کرده‌اند. موسیقی سنتی، با ریتم‌های قابل‌هضم و ملودی‌های دم‌دستی آمیخته شد. آشغال این بار لباس اصیل سنتی به تن کرده است، اما ماهیتش همان است: مصرف سطحی و لذت فوری.
​طنز ماجرا در این است که چه موسیقی پاپ قبل از انقلاب و چه موسیقی سنتی-پاپ امروز، محصول یک صنعت فرهنگی هستند که هدفش بازتولید استاندارد و تسکین فوری شنونده است. ما همگی در چرخۀ مصرف این «آشغال‌ها» گرفتاریم؛ فکر می‌کنیم انتخاب کرده‌ایم، درحالی‌که صنعت، بسته‌بندی تازه‌ای برای همان محتوای قدیمی ساخته است.
​با این حال، این آشغال‌ها دوست‌داشتنی‌اند، نه به خاطر ماهیتشان، بلکه چون با آن‌ها زندگی می‌کنیم. عباس قادری، شماعی‌زاده، مهستی، داریوش، علیرضا افتخاری، بهنام بانی، سینا سرلک و… ، همگی «استادان بازیافت» هستند که ملودی‌ها و ساختارها را بازآرایی می‌کنند تا همان میل توده و بسته‌بندی سرمایه را در لایه‌های پنهان تکرار کنند.
در این چرخه، نشست «آشغال‌های دوست‌داشتنی» به‌عنوان فرصتی برای تحلیل این جریان‌ها ظاهر می‌شود. اینجا جایی است برای بررسی بازتولید صنعتی موسیقی، فهم آشغال بودن به شکل استعاری، و دیدن اینکه چگونه حتی پیچیده‌ترین آوازها و زیباترین ملودی‌ها می‌توانند حامل همان میل توده و بسته‌بندی سرمایه باشند. در این نشست، ما آشغال‌ها را نه فقط دوست‌داشتنی، بلکه آموزنده و حتی کمی مسخره‌کننده می‌بینیم؛ چرخه‌ای که هم سرگرم‌کننده است و هم فلسفی، هم طنزآلود است و هم گزنده.